سخنان امیرالمومنین على(ع) به كمیل
در خلال مطالعات بر خورد نمودم به ملحقات تفسیر (اصفى ) تاءلیف محقق ارجمند و فیلسوف و فقیه بزرگوار مرحوم فیض كاشانى كه در آنجا نقل از نسخه نفیس منحصر به فردى از نهج البلاغه سخنان امیرالمؤ منین را به كمیل ذكر كرده كه شاید در خیلى نسخه هاى نهج البلاغه نباشد و در آن در حدود صد مرتبه امیرالمؤ منین (یا كمیل ) مى فرماید كه داراى دستوراتى اخلاقى و عرفانى و توحیدى است ، لذا براى كمیل این جزوه در اینجا با ترجمه ذكر مى نماییم تا - ان شاء الله مورد استفاده عموم برادران و خواهران قرار گیرد.
روایت از حسن بن شعبه حرانى صاحب تحف العقول است كه با یك سلسله اسناد از سعد بن زیدبن ارطاة نقل مى كند كه گوید: كمیل بن زیاد را دیدم و از فضائل امیرالمؤ منین از او سؤ ال كردم ، در جواب گفت مى خواهى تو را خبر دهم به وصیتى كه امیرالمؤ منین به من نموده و آن وصیت براى تو بهتر است از دنیا و هر چه در آن است . در جواب گفتم : آرى ، بعد گفت امیرالمؤ منین به من چنین وصیت نمود.
(یا كمیل سم كل یوم باسم الله و قل لاحول ولا قوة الا بالله . و توكل على الله واذكرنا و سم باسمائنا وصل علینا. و ادربذلك على نفسك و ما تحوطه عنایتك ، تكف شر ذلك الیوم ان شاء الله ).
اى كمیل ! هر روز (بسم الله الرحمن الرحیم ) بگو، و سپس ذكر (لاحول ولا قوة الا بالله ) را بخوان و توكل بر خدا كن ، سپس اسامى ، (ائمه معصومین ) را بگو و بر آنها درود و صلوات بفرست و به خدا پناه ببر و بعد به ما پناهنده شود، و همچنین خود و اولاد و آنچه دارى ، همه را به خدا و ما بسپار، از شر آن روز مصون خواهى ماند.
(یا كمیل ان رسول الله (صلى الله علیه و آله ) ادبه الله وهو (علیه السلام ) ادبنى و انا اودب المؤ منین و اورث الاداب المكرمین ).
اى كمیل ! به تحقیق ، پیغمبر را خدا ادب آموخت ، و پیغمبر مرا ادب آموخت و من مؤ منین را ادب مى نمایم . آداب را من براى بزرگان به ارث گذاشتم .
(یا كمیل مامن علم الا و انا افتحه و مامن سر الا القائم (علیه السلام ) یختمه ).
اى كمیل ! هیچ علمى نیست مگر آنكه من آن را افتتاح كردم . و هیچ چیزى نیست ، مگر آنكه امام قائم (عج ) آن را ختم كند.
(یا كمیل ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم
اى كمیل ! (پیامبران و ائمه معصومین از یك نسل و شجره طیبه هستند كه ) بعضى تز ایشان از بعضى دیگرند، و خداوند شنوا و آگاه است ).
(یا كمیل لا تاخد الا عنا تكن منا
اى كمیل ! علمت را جز از ما مگیر، تا از ما محسوب شوى ). (یا كمیل مامن حركة الافانت محتاج فیها الى معرفة
اى كمیل ! هر حركت و كارى از تو نیاز به شناخت دارد (باید در كارها با شناخت و معرفت وارد شوى ).
(یا كمیل اذا اءكلت الطعام فسم باسم الذى لایضر مع اسمه داء و فیه شفاء من كل الاسواء).
اى كمیل ! هنگام غذا خوردن ، (بسم الله ) بگو كه با آن ، هیچ چیز ضرر نمى رساند. و در اسم خداى شفاى هر دردى است .
(یا كمیل وآكل الطعام ولا تبخل علیه ، فانك لن ترزق الناس شیئا و الله یجزل لك الثواب بذلك احسن علیه خلقك . وابسط جلیسك . ولا تتهم خادمك ).
اى كمیل ! هنگام غذا خوردن ، كسانى را با خود در غذا خوردن شریك كن و بخل مكن ، زیرا تو مردم را رزق نمى دهى . و خدا در این كار تو را ثواب بسیار عطا مى فرماید. اخلاق خود را با وى (كسى كه با تو غذا مى خورد) نیكو كن و با گشاده روئى با وى برخورد كن و به خدمتگذار خود تهمت مزن و با او خشن رفتار نكن .
(یا كمیل اذا اكلت فطول اكلك لیستوفى من معك و یرزق منه غیرك )
اى كمیل ! هنگامى كه مشغول غذا خوردن مى شوى ، غذا خوردن خود را طول بده تا كسانى كه با تو غذا مى خورند سهم خود را از سفره برگیرند. (و دیگران نیز از غذا و روزى خود استفاده كنند).
یا كمیل اذ استوفیت طعامك فاحمد الله على ما رزقك بذلك صوتك یحمده سواك فیعظم بذلك اجرك ).
اى كمیل ! وقتى كه از غذا خوردن فارغ شدى ، سپاس خدا را در مقابل روزى كه به تو داده ، به جا بیاور و هنگام سپاسگزارى صداى خود را بلند كن تا دیگران نیز سپاسگزارى كنند و بدین وسیله اجر تو زیاد شود.
(یا كمیل لا توقرن معذلك طعاما ودع فیها للماء موضعا و للریح مجالا ولا ترفع یدك من الطعام الا و انت تشتهیه ، فان فعلت ذلك فانت تستمرئه ، فان صحة الجسم من قله الطعام و قله الماء).
اى كمیل ! معده خود را پر از غذا نكن و جائى براى آب و تنفس باقى نگهدار و دست از غذا خوردن برمدار مگر زمانى كه هنوز به آن مایل باشى و اگر چنین كنى ، از غذا نیرو مى گیرى (یعنى غذا خوب جذب مى شود) و بدان كه سلامت بدن از كم خوردن و كم نوشیدن است .
(یا كمیل البركة فى مال من اتى الزكاة و واسى المؤ منین و وصل الاقربین ).
اى كمیل ! بركت در مال كسى است كه زكات مى دهد و به مؤ منان یارى مى كند وصله رحم مى كند.
(یا كمیل زد قرابتك المؤ من على ما تعطى سواه من المؤ منین وكن بهم اراف و علیهم اعطف . و تصدق على المساكین ).
اى كمیل به قوم خویش مؤ من خود، بیشتر از قوم خویش غیر مؤ منت عطا و بخشش كن و به آنها مهربانتر باش و نسبت به آنان بیشتر عطوفت كن و به فقرا و مساكین صدقه بده .
(یا كمیل لا ترد سائلا و لومن شطر حبة عنب اوشق تمرة ، فان الصدقة تنمو عندالله ).
اى كمیل ! نیازمندى را محروم نگردان ولو به نصف دانه انگور یا خرما باشد، بدرستیكه صدقه نزد خدا رشد مى كند.
(یا كمیل احسن حلیة المؤ من التواضع و جماله التعفف و شرفه التفقه و عزه ترك القال و القلیل ).
اى كمیل ! بهترین زینت و آرایش مؤ من ، فروتنى . است و جمال او عفت و شرف او یاد گرفتن (احكام دین ) و آبروى او، ترك بگو و مگو مى باشد.
(یا كمیل فى كل صنف قوم ارفع من قوم ، فایاك و مناظرة الخسیس منهم و ان اسمعوك و احتمل وكن من الذین و صفهم الله (و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما).
اى كمیل ! در هر صنفى ، قومى است كه بعضى (از نظر فكرى ) بالاتر از بعضى دیگرند.
پس بپرهیز از بحث و كشمكش با انسانهاى پست . و اگر بگفته تو گوش فرا داد از او تحمل كن و از آنها باش كه خدایتعالى ایشان را توصیف كرده كه مى فرماید: هر گاه طرف خطاب نادانان قرار گیرند، با آرامش با آنها برخورد مى كنند. (یعنى ناسزاى آنها را تحمل مى كنند).
(یا كمیل قل الحق على كل حال ووادالمتقین و اهجر الفاسقین و جانب المنافقین ولا تصاحب الخائنین ) اى كمیل ! در هر حال حق را بگو و پشتیبان پرهیزكاران باش از فاسقین دورى كن و از منافقین اجتناب كن و با خائنین همنشین مباش .
(یا كمیل لا تطرق ابواب الظالمین للاختلاط بهم و الا معهم و ایاك ان تعظمهم و ان تشهد فى مجالسهم بما یسخط الله علیك و ان اضطررت الى حضورهم فداوم ذكر الله و التوكل علیه و استعذ بالله من شرورهم و اطرق عنهم و انكر بقلبك فعلهم و اجهر بتعظیم الله تسمعهم ، فانك بها توید و تكفى شرهم ).
اى كمیل ! در ظالمان را مكوب براى آنكه با آنها رفت آمد داشته باشى و با آنها كسب مال یا اعتبار كنى و بپرهیز از تعظیم كردن و اطاعت ایشان یا حضور در مجالس ایشان به كارى كه سبب غضب خدا برتوگردد و اگر به حضور در مجلسشان ناچار شدى دائما به ذكر خدا باش و بر او توكل كن و از شر آنها به خدا پناه ببر و به تجملات آنها توجه نكن و در دل كارهاى آنها را منكر باش و پیش آنها به خدا تعظیم كن و عظمت خدا را به آنها گوشزد نما زیرا تو بدین وسیله تاءیید مى شوى و از شر آنها ایمن مى مانى .
(یا كمیل ان احب ما تمتثله العباد الى الله بعد الاقرار به و باولیائه التعفف و التحمل و الا صطبار).
اى كمیل ! بهترین كارى كه بندگان خدا پس از اقرار به خدا و اولیاى خدا، مى توانند انجام دهند، عفت و بردبارى و صبر است .
(یا كمیل لاتا الناس اقتارك و اصبر علیه احتسابا بعزوتستر). اى كمیل فقر و ناچارى خود را به مردم آشكار مكن و بر آنها صبر كن و براى خشنودى خدا و با عزت آنها را بپوشان .
(یا كمیل لاباس ان تعلم اخاك سرك . و من اخوك ؟ اخوك ، الذى لایخذلك عند الشدیدة ولا یقعد عنك عند الجریرة ولا یدعك ختى تساله ولا یذرك و امرك حتى تعلمه ، فان كان ممیلا فاصلحه ).
اى كمیل باكى نیست كه برادرت را از سر خود آگاه سازى ، اما كدام برادر؟ كه هنگام سختى تراپست نگرداند و هنگام جریر، (زیانهاى مالى ) پشتیبان تو باشد و عقب نشینى نكند و اگر چیزى از او بپرسى بر تو خیانت نكند و تو را تنها نگذارد تا بداند كه تو گرفتارى ندارى و اگر گرفتارى داشته باشى آن را اصلاح كند.
(یا كمیل المؤ من مراة المؤ من ، لانه یتامله فیسد فاقته و یجمل حالته ).
اى كمیل ! مؤ من آئینه مؤ من است یعنى عیب هاى او را به او مى گوید و تفقد حال او مى كند و در فقر بیمارى او را یارى مى كند.
(یا كمیل المومنون اخوة و لاشى ء آثر عند كل اخ من اخیه
اى كمیل مؤ منین با یكدیگر برادرند و هیچ چیز نزد برادر اولى و بهتر از برادر نیست .
(یا كمیل ان كم تحب اخاك فلست اخاه ، ان المومن من قال بقولنا، فمن تخلف عنه قصر عنا و من قصر عنا لم بلحق بنا و من لم یكن معنا ففى الدرك الاسفل من النار).
اى كمیل ! اگر برادرت را دوست ندارى برادرش نیستى مؤ من كسى است كه پیرو ما ائمه معصومین باشد و گفتار ما را بگوید پس كسى كه از گفتار ما تخلف كند از ما بریده و كسى كه از ما جدا شود به ما ملحق نمى گردد و با ما نمى باشد پس (در آن صورت ) در درك اسفل از آتش است .
(یا كمیل كل مصدور ینفث فمن نفث الیك منا بامر امرك بسترد فاباك ان تبدیه ولیس لك من ابدائه توبه و اذا كم یكن توبه فالمصیر الى لظى ).
اى كمیل ! هر افسرده دلى كه دل اندوه بار دارد اظهار درد دل مى كند، پس كسى كه اظهار درد دل با تو نمود آن را مستور كن مبادا آن را براى غیر اظهار و افشا كنى ، زیرا افشاى آن توبه ندارد و گناهى كه توبه نداشته باشد عاقبت آن آتش دوزخ است .
(یا كمیل اذاعة سر آل محمد (صلوات الله علیهم ) لایقبل منها ولا یحتمل احد علیها و ما قالوه فلا تعلم الا مومنا موفقا).
اى كمیل فاش كردن سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) قابل جبران و گدشت نیست و از كسى تحمل نمى شود و سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) را جز به مومن موفق و با هوش نگوئید.
(یا كمیل قل عند كل شدة : (لاحول ولا قوة الا بالله ) تكفها و قل عند كل نهمة : (الحمدلله ) تزددمنها. و اذا ابطات الا رزاق علیك فاستغفرالله یوسع علیك فیها).
اى كمیل در هنگام هر شدت و سختى بگو (لاحول ولا قوة لا بالله ) كه خدایتعالى بوسیله آن ترا نجات مى دهد. و نزد نعمت بگو (الحمدلله ) كه خداوند آن را فزونى مى بخشد. پس هنگامى كه رزق تو دیرتر رسید استغفار كن خداوند در كار تو گشایش مى دهد.
(یا كمیل انه مستقر و مستودع فاحذر ان تكون من المستود عین و انما یستحق ان یكون مستقرا اذا لزمت اجادة الواضحة التى لا تخربك الى عوج ولا تزیلك عن منهج ).
اى كمیل ! ایمان بر دو قسم است : مستقر و مستودع ، (یعنى ایمان ثابت و ایمان عاریتى ) بپرهیز از ایمان عاریتى ، و اگر مى خواهى حتما مستحق آن باشى كه ایمان مستقر داشته باشى ، هنگامى به آن موفق مى شوى كه ملازم راه و روش باشى كه ترا به راه انحرافى نكشاند و از راه دست بر نگرداند:
(یا كمیل لا رخصة فى فرض ولا شدة فى نافلة ) اى كمیل ! براى كسى اجازه نیست واجبى را ترك كند و در انجام مستحبات به زحمت و مشقت بیفتد (یعنى در صورت مشقت داشتن نوافل ، ترك آن جایز است ).
(یا كمیل انج بولایتنا من ان یشركك الشیطان فى مالك و ولدك ) اى كمیل به وسیله ولایت و دوستى خود را نجات ده كه شیطان در مال و اولاد تو شركت نكند.
(یا كمیل ان ذنوبك اكثر من حسناتك و غفلتك اكثر من ذكرك و نعم الله علیك اكثر من عملك )
اى كمیل ! به تحقیق كه گناهان تو بیشتر از كارهاى نیك تو است و غفلت تو از یاد خدا بیشتر از ذكر و یاد خداست و نعمتهاى خدا بیش از عمل و كارهاى تو است .
(یا كمیل انك لا تخلو من نعم الله عندك و عافیته ایاك ، فلا تخل من تحمیده و تمجیده و تسبیحه و تقدیسه (و شكره ) و ذكره على كل حال ).
اى كمیل بیرون از نعمتهاى خدا نیستى ، در حالى كه عافیت را به تو عنایت كرده (یعنى سرآمد تمام نعمتها عافیت است ) بنابراین هیچگاه از حمد و تمجید و تسبیح و تقدیس و شكر گزارى و یاد او فارغ مباش (یعنى سلامت ، بدان واجد همه نعمتهاى خدا هستى بنابراین ، غفلت از سپاسگزارى او مكن و در همه حال به یاد او باش .
(یا كمیل لا تكونن من الذین قال الله (نسوالله نسیهم انفسهم ) و نسبهم الى الفسق فهم فاسقون ).
اى كمیل ! سعى كن از آنهائى نباشى كه خداى تعالى درباره آنها فرموده : (آنها خدا را فراموش كردند، پس خدا خودشان را از یاد خودشان برد) و نسبت فسق به آنها داد پس آنها فاسقند.
(یا كمیل لیس الشان ان تصلى و تصوم و تتصدق ، الشان ان تكون الصلاة بقلب نقى و عمل عندالله مرضى و خشوع سوى و انظر فیما تصلى و على ما تصلى ان لم یكن من وجهه وحله فلاقبول ).
اى كمیل ! كار (شاءن ) آن نیست كه نماز بخوانى و روزه بگیرى و صدقه دهى ؛ بلكه كار آنست كه نماز تو با قلب پاكیزه و كار خدا پسند و خشنوع كامل باشد و ببین در چه لباسى و بر چه زمین و فرشى نماز مى گزارى ؟ اگر از راه مشروع و حلال نیست نماز تو قبول نخواهد شد.
(یا كمیل اللسان ینزح من القلب و القلب یقوم بالغذاء فانظر فیما قلبك و جسمك فان لم یكن ذلك حلالا لم یقبل الله تسبیحك ولا شكرك ).
اى كمیل ! زبان آنچه مى گیرد و مى گوید، از دل است و دل انسان قوامش به غذا است .
ببین دل خود را به چه وسیله تغذیه مى كنى ؟ اگر از راه حلال نیست ، خداى تعالى تسبیح و ذكر ترا نمى پذیرد.
(یا كمیل افهم و اعلم انا لانرخص فى ترك اداء الامانة لاحد من الخلق ، فمن روى عنى فى ذلك رخصة فقد ابطل و اثم و جزاوه النار بما كذب ، اقسم لسمعت رسول الله (صلى الله علیه و آله ) یقول لى قبل وفاته بساعة مرارا ثلاثا: یا اباالحسن اءد (اء) الامانة الى البر و الفاجر فیما جل و قل حتى الخیط و المخیط.
اى كمیل بفهم و بدان ما كسى را از مردم در ترك امانتها رخصت نمى دهیم ، پس كسى كه از من نقل كند چنین رخصتى را بتحقیق بیهوده و گناه است و پاداش او آتش است به واسطه دروغى كه گفته . سوگند یاد مى كنم هر آینه شنیدم از پیغمبر اكرم ، یك ساعت قبل از وفاتش كه سه مرتبه فرمود: یا اباالحسن ! (كینه امیرالمؤ منین على (علیه السلام ) است ) امانت را به صاحبش رد كن ، خواه نیكوكار باشد یا بدكار، خواه امانت كوچك باشد یا بزرگ ولو یك رشته نخ باشد.
یا كمیل لاغز والا مع امام عادل ولا نفل الا نفل الا من امام فاضل اى كمیل ! جنگ وجهادى نیست مگر با امام عادل (یعنى با اذن و اجازه او) و استحبابى در نماز جماعت نیست مگر با امامى كه داراى فضیلت است (یعنى امام جماعت حتما باید یك مزیت به ماءموم داشته باشد).
یا كمیل لولم یظهر نبى و كان فى الارض مومن تقى لكان فى دعائه الى الله مخطئا او مصیبا، بل و الله مخطئا حتى ینصبه الله لذلك و یوهله له .
اى كمیل ! اگر پیامبرى روى زمین ظاهر نمى شد و در روى زمین یك مؤ من پرهیزكار مى بود، هر آینه در دعاى خود به سوى خدا یا خطاكار بود و یا به هدف رسیدن و مصیب بود. (بعد فرمود) بلى قسم به خدا خطاكار بود تا اینكه خداى تعالى براى شما یك پیامبر مى فرستاد و به مقام پیامبرى او را منصوب مى كرد و اهلبیت و شایستگى او را گواهى مى نمود.
یا كمیل الدین لله فلا یقبل الله من احد القیام به الا رسولا اونبیا اووصیا.
اى كمیل ! دین ، دین خداست . و خداوند قیام بر دین را از هیچ كس نمى پذیرد مگر از رسول یا نبى یا وصى باشد.
یا كمیل هى نبوة و رسالة و امامة و لیس بعد ذلك الاموالین متبعین او عامهین مبتدعین ، انما یتقبل الله من المتقین .
اى كمیل ! (رهبرى جامعه مسلمین به واسطه ) نبوت و رسالت و امامت است و غیر از اینها، یا ولایت از طرف امام دارند یا متحیر و بدعتگزار. بدرستى كه خداوند كارهاى نیك را از پرهیزكاران مى پذیرد.
یا كمیل ان الله كریم حلیم عظیم رحیم دلنا على اخلاقه و امر نابالا خذبها و حمل الناس علیها، فقد ادیناها غیر متخلفین و ارسلناها غیر منافقین و صدقناها غیر مكذبین و قبلناها غیر مرتابین .
اى كمیل ! خداى تعالى كریم و حلیم و عظیم و رحیم است خداوند دلالت كرده ما را به اخلاق و صفات خویش . امر كرده ما را كه اخلاق او را در خود پیاده كنیم و مردم را نیز وادار به آن اخلاق نمائیم . پس به تحقیق ما، این وظیفه را ادا نمودیم و بدون تخلف و دو روئى ، آن را به مردم رسانیدیم و بدون تكذیب احكام و دستورات الهى را تصدیق نمودیم و بدون شك و تردید آن را قبول كردیم .
(یا كمیل لست و الله متملقا حتى اطاع ولا ممنیا حتى لا اعصى ولا مائلا اطعام الاعراب حتى انحل امرة المومنین وادعى بها).
اى كمیل ! به خدا قسم ، من آن نیستم كه چاپلوسى كنم تا مرا اطاعت كنند. و این تمنا را ندارم كه با من مخالفت نكنند و رشوه به اعراب نمى دهم كه مرا امیرالمؤ منین بگویند.
توضیح آنكه این اوصافى را امیرالمؤ منین مى شمارد، اوصافى است كه در معاویه و معاویه صفتان وجود دارد چون معاویه گاهى نهایت چاپلوسى را مى كرد براى اغفال مردم و آرزوى او این بود كه مردم با آرمانهاى سیاسى او مخالفت نكنند.
(یا كمیل انما حظى من بدنیا زائلة مدبرة و نحظى باخرة باقیة ثابتة ).
اى كمیل ! كسانى كه از دنیا بهره و رشدند، بهره دنیا زوال پذیر وگول زننده است و بهره ما از آخرت ، باقى و ثابت است .
(یا كمیل ان كلا یصیر الى الاخرة والدى نرغب فیه منها رضى الله والدرجات العلى من الجنة التى یورتها من كان تقیا).
اى كمیل ! تمام مردم به سوى آخرت مى روند، ولى چیزى كه ما از آخرت مى خواهیم رضاى خدا و درجات عالیه بهشت است كه از خداى تعالى آن را به پرهیزكاران ارث مى دهد.
(یا كمیل من لایسكن الجنة فبشرة بعذاب الیم و خزى مقیم :
اى كمیل ! كسى كه ساكن بهشت نشد پس مژده او را به عذاب دردناك و پستى دائمى ).
(یا كمیل انا احمد الله على توفیقه و على كل حال اذا شئت فقم
اى كمیل ! من خداى را در هر حال سپاس مى گذارم بر توفیقى كه به من عنایت فرموده (سپس فرمود) اگر خواستى بروى برخیز یعنى وقت تمام شده كه این خود دستورى است درباره نظم در وقت و كارها).
سایت جامع سربازان اسلام
در خلال مطالعات بر خورد نمودم به ملحقات تفسیر (اصفى ) تاءلیف محقق ارجمند و فیلسوف و فقیه بزرگوار مرحوم فیض كاشانى كه در آنجا نقل از نسخه نفیس منحصر به فردى از نهج البلاغه سخنان امیرالمؤ منین را به كمیل ذكر كرده كه شاید در خیلى نسخه هاى نهج البلاغه نباشد و در آن در حدود صد مرتبه امیرالمؤ منین (یا كمیل ) مى فرماید كه داراى دستوراتى اخلاقى و عرفانى و توحیدى است ، لذا براى كمیل این جزوه در اینجا با ترجمه ذكر مى نماییم تا - ان شاء الله مورد استفاده عموم برادران و خواهران قرار گیرد.
روایت از حسن بن شعبه حرانى صاحب تحف العقول است كه با یك سلسله اسناد از سعد بن زیدبن ارطاة نقل مى كند كه گوید: كمیل بن زیاد را دیدم و از فضائل امیرالمؤ منین از او سؤ ال كردم ، در جواب گفت مى خواهى تو را خبر دهم به وصیتى كه امیرالمؤ منین به من نموده و آن وصیت براى تو بهتر است از دنیا و هر چه در آن است . در جواب گفتم : آرى ، بعد گفت امیرالمؤ منین به من چنین وصیت نمود.
(یا كمیل سم كل یوم باسم الله و قل لاحول ولا قوة الا بالله . و توكل على الله واذكرنا و سم باسمائنا وصل علینا. و ادربذلك على نفسك و ما تحوطه عنایتك ، تكف شر ذلك الیوم ان شاء الله ).
اى كمیل ! هر روز (بسم الله الرحمن الرحیم ) بگو، و سپس ذكر (لاحول ولا قوة الا بالله ) را بخوان و توكل بر خدا كن ، سپس اسامى ، (ائمه معصومین ) را بگو و بر آنها درود و صلوات بفرست و به خدا پناه ببر و بعد به ما پناهنده شود، و همچنین خود و اولاد و آنچه دارى ، همه را به خدا و ما بسپار، از شر آن روز مصون خواهى ماند.
(یا كمیل ان رسول الله (صلى الله علیه و آله ) ادبه الله وهو (علیه السلام ) ادبنى و انا اودب المؤ منین و اورث الاداب المكرمین ).
اى كمیل ! به تحقیق ، پیغمبر را خدا ادب آموخت ، و پیغمبر مرا ادب آموخت و من مؤ منین را ادب مى نمایم . آداب را من براى بزرگان به ارث گذاشتم .
(یا كمیل مامن علم الا و انا افتحه و مامن سر الا القائم (علیه السلام ) یختمه ).
اى كمیل ! هیچ علمى نیست مگر آنكه من آن را افتتاح كردم . و هیچ چیزى نیست ، مگر آنكه امام قائم (عج ) آن را ختم كند.
(یا كمیل ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم
اى كمیل ! (پیامبران و ائمه معصومین از یك نسل و شجره طیبه هستند كه ) بعضى تز ایشان از بعضى دیگرند، و خداوند شنوا و آگاه است ).
(یا كمیل لا تاخد الا عنا تكن منا
اى كمیل ! علمت را جز از ما مگیر، تا از ما محسوب شوى ). (یا كمیل مامن حركة الافانت محتاج فیها الى معرفة
اى كمیل ! هر حركت و كارى از تو نیاز به شناخت دارد (باید در كارها با شناخت و معرفت وارد شوى ).
(یا كمیل اذا اءكلت الطعام فسم باسم الذى لایضر مع اسمه داء و فیه شفاء من كل الاسواء).
اى كمیل ! هنگام غذا خوردن ، (بسم الله ) بگو كه با آن ، هیچ چیز ضرر نمى رساند. و در اسم خداى شفاى هر دردى است .
(یا كمیل وآكل الطعام ولا تبخل علیه ، فانك لن ترزق الناس شیئا و الله یجزل لك الثواب بذلك احسن علیه خلقك . وابسط جلیسك . ولا تتهم خادمك ).
اى كمیل ! هنگام غذا خوردن ، كسانى را با خود در غذا خوردن شریك كن و بخل مكن ، زیرا تو مردم را رزق نمى دهى . و خدا در این كار تو را ثواب بسیار عطا مى فرماید. اخلاق خود را با وى (كسى كه با تو غذا مى خورد) نیكو كن و با گشاده روئى با وى برخورد كن و به خدمتگذار خود تهمت مزن و با او خشن رفتار نكن .
(یا كمیل اذا اكلت فطول اكلك لیستوفى من معك و یرزق منه غیرك )
اى كمیل ! هنگامى كه مشغول غذا خوردن مى شوى ، غذا خوردن خود را طول بده تا كسانى كه با تو غذا مى خورند سهم خود را از سفره برگیرند. (و دیگران نیز از غذا و روزى خود استفاده كنند).
یا كمیل اذ استوفیت طعامك فاحمد الله على ما رزقك بذلك صوتك یحمده سواك فیعظم بذلك اجرك ).
اى كمیل ! وقتى كه از غذا خوردن فارغ شدى ، سپاس خدا را در مقابل روزى كه به تو داده ، به جا بیاور و هنگام سپاسگزارى صداى خود را بلند كن تا دیگران نیز سپاسگزارى كنند و بدین وسیله اجر تو زیاد شود.
(یا كمیل لا توقرن معذلك طعاما ودع فیها للماء موضعا و للریح مجالا ولا ترفع یدك من الطعام الا و انت تشتهیه ، فان فعلت ذلك فانت تستمرئه ، فان صحة الجسم من قله الطعام و قله الماء).
اى كمیل ! معده خود را پر از غذا نكن و جائى براى آب و تنفس باقى نگهدار و دست از غذا خوردن برمدار مگر زمانى كه هنوز به آن مایل باشى و اگر چنین كنى ، از غذا نیرو مى گیرى (یعنى غذا خوب جذب مى شود) و بدان كه سلامت بدن از كم خوردن و كم نوشیدن است .
(یا كمیل البركة فى مال من اتى الزكاة و واسى المؤ منین و وصل الاقربین ).
اى كمیل ! بركت در مال كسى است كه زكات مى دهد و به مؤ منان یارى مى كند وصله رحم مى كند.
(یا كمیل زد قرابتك المؤ من على ما تعطى سواه من المؤ منین وكن بهم اراف و علیهم اعطف . و تصدق على المساكین ).
اى كمیل به قوم خویش مؤ من خود، بیشتر از قوم خویش غیر مؤ منت عطا و بخشش كن و به آنها مهربانتر باش و نسبت به آنان بیشتر عطوفت كن و به فقرا و مساكین صدقه بده .
(یا كمیل لا ترد سائلا و لومن شطر حبة عنب اوشق تمرة ، فان الصدقة تنمو عندالله ).
اى كمیل ! نیازمندى را محروم نگردان ولو به نصف دانه انگور یا خرما باشد، بدرستیكه صدقه نزد خدا رشد مى كند.
(یا كمیل احسن حلیة المؤ من التواضع و جماله التعفف و شرفه التفقه و عزه ترك القال و القلیل ).
اى كمیل ! بهترین زینت و آرایش مؤ من ، فروتنى . است و جمال او عفت و شرف او یاد گرفتن (احكام دین ) و آبروى او، ترك بگو و مگو مى باشد.
(یا كمیل فى كل صنف قوم ارفع من قوم ، فایاك و مناظرة الخسیس منهم و ان اسمعوك و احتمل وكن من الذین و صفهم الله (و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما).
اى كمیل ! در هر صنفى ، قومى است كه بعضى (از نظر فكرى ) بالاتر از بعضى دیگرند.
پس بپرهیز از بحث و كشمكش با انسانهاى پست . و اگر بگفته تو گوش فرا داد از او تحمل كن و از آنها باش كه خدایتعالى ایشان را توصیف كرده كه مى فرماید: هر گاه طرف خطاب نادانان قرار گیرند، با آرامش با آنها برخورد مى كنند. (یعنى ناسزاى آنها را تحمل مى كنند).
(یا كمیل قل الحق على كل حال ووادالمتقین و اهجر الفاسقین و جانب المنافقین ولا تصاحب الخائنین ) اى كمیل ! در هر حال حق را بگو و پشتیبان پرهیزكاران باش از فاسقین دورى كن و از منافقین اجتناب كن و با خائنین همنشین مباش .
(یا كمیل لا تطرق ابواب الظالمین للاختلاط بهم و الا معهم و ایاك ان تعظمهم و ان تشهد فى مجالسهم بما یسخط الله علیك و ان اضطررت الى حضورهم فداوم ذكر الله و التوكل علیه و استعذ بالله من شرورهم و اطرق عنهم و انكر بقلبك فعلهم و اجهر بتعظیم الله تسمعهم ، فانك بها توید و تكفى شرهم ).
اى كمیل ! در ظالمان را مكوب براى آنكه با آنها رفت آمد داشته باشى و با آنها كسب مال یا اعتبار كنى و بپرهیز از تعظیم كردن و اطاعت ایشان یا حضور در مجالس ایشان به كارى كه سبب غضب خدا برتوگردد و اگر به حضور در مجلسشان ناچار شدى دائما به ذكر خدا باش و بر او توكل كن و از شر آنها به خدا پناه ببر و به تجملات آنها توجه نكن و در دل كارهاى آنها را منكر باش و پیش آنها به خدا تعظیم كن و عظمت خدا را به آنها گوشزد نما زیرا تو بدین وسیله تاءیید مى شوى و از شر آنها ایمن مى مانى .
(یا كمیل ان احب ما تمتثله العباد الى الله بعد الاقرار به و باولیائه التعفف و التحمل و الا صطبار).
اى كمیل ! بهترین كارى كه بندگان خدا پس از اقرار به خدا و اولیاى خدا، مى توانند انجام دهند، عفت و بردبارى و صبر است .
(یا كمیل لاتا الناس اقتارك و اصبر علیه احتسابا بعزوتستر). اى كمیل فقر و ناچارى خود را به مردم آشكار مكن و بر آنها صبر كن و براى خشنودى خدا و با عزت آنها را بپوشان .
(یا كمیل لاباس ان تعلم اخاك سرك . و من اخوك ؟ اخوك ، الذى لایخذلك عند الشدیدة ولا یقعد عنك عند الجریرة ولا یدعك ختى تساله ولا یذرك و امرك حتى تعلمه ، فان كان ممیلا فاصلحه ).
اى كمیل باكى نیست كه برادرت را از سر خود آگاه سازى ، اما كدام برادر؟ كه هنگام سختى تراپست نگرداند و هنگام جریر، (زیانهاى مالى ) پشتیبان تو باشد و عقب نشینى نكند و اگر چیزى از او بپرسى بر تو خیانت نكند و تو را تنها نگذارد تا بداند كه تو گرفتارى ندارى و اگر گرفتارى داشته باشى آن را اصلاح كند.
(یا كمیل المؤ من مراة المؤ من ، لانه یتامله فیسد فاقته و یجمل حالته ).
اى كمیل ! مؤ من آئینه مؤ من است یعنى عیب هاى او را به او مى گوید و تفقد حال او مى كند و در فقر بیمارى او را یارى مى كند.
(یا كمیل المومنون اخوة و لاشى ء آثر عند كل اخ من اخیه
اى كمیل مؤ منین با یكدیگر برادرند و هیچ چیز نزد برادر اولى و بهتر از برادر نیست .
(یا كمیل ان كم تحب اخاك فلست اخاه ، ان المومن من قال بقولنا، فمن تخلف عنه قصر عنا و من قصر عنا لم بلحق بنا و من لم یكن معنا ففى الدرك الاسفل من النار).
اى كمیل ! اگر برادرت را دوست ندارى برادرش نیستى مؤ من كسى است كه پیرو ما ائمه معصومین باشد و گفتار ما را بگوید پس كسى كه از گفتار ما تخلف كند از ما بریده و كسى كه از ما جدا شود به ما ملحق نمى گردد و با ما نمى باشد پس (در آن صورت ) در درك اسفل از آتش است .
(یا كمیل كل مصدور ینفث فمن نفث الیك منا بامر امرك بسترد فاباك ان تبدیه ولیس لك من ابدائه توبه و اذا كم یكن توبه فالمصیر الى لظى ).
اى كمیل ! هر افسرده دلى كه دل اندوه بار دارد اظهار درد دل مى كند، پس كسى كه اظهار درد دل با تو نمود آن را مستور كن مبادا آن را براى غیر اظهار و افشا كنى ، زیرا افشاى آن توبه ندارد و گناهى كه توبه نداشته باشد عاقبت آن آتش دوزخ است .
(یا كمیل اذاعة سر آل محمد (صلوات الله علیهم ) لایقبل منها ولا یحتمل احد علیها و ما قالوه فلا تعلم الا مومنا موفقا).
اى كمیل فاش كردن سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) قابل جبران و گدشت نیست و از كسى تحمل نمى شود و سر آل محمد (صلى الله علیه و آله ) را جز به مومن موفق و با هوش نگوئید.
(یا كمیل قل عند كل شدة : (لاحول ولا قوة الا بالله ) تكفها و قل عند كل نهمة : (الحمدلله ) تزددمنها. و اذا ابطات الا رزاق علیك فاستغفرالله یوسع علیك فیها).
اى كمیل در هنگام هر شدت و سختى بگو (لاحول ولا قوة لا بالله ) كه خدایتعالى بوسیله آن ترا نجات مى دهد. و نزد نعمت بگو (الحمدلله ) كه خداوند آن را فزونى مى بخشد. پس هنگامى كه رزق تو دیرتر رسید استغفار كن خداوند در كار تو گشایش مى دهد.
(یا كمیل انه مستقر و مستودع فاحذر ان تكون من المستود عین و انما یستحق ان یكون مستقرا اذا لزمت اجادة الواضحة التى لا تخربك الى عوج ولا تزیلك عن منهج ).
اى كمیل ! ایمان بر دو قسم است : مستقر و مستودع ، (یعنى ایمان ثابت و ایمان عاریتى ) بپرهیز از ایمان عاریتى ، و اگر مى خواهى حتما مستحق آن باشى كه ایمان مستقر داشته باشى ، هنگامى به آن موفق مى شوى كه ملازم راه و روش باشى كه ترا به راه انحرافى نكشاند و از راه دست بر نگرداند:
(یا كمیل لا رخصة فى فرض ولا شدة فى نافلة ) اى كمیل ! براى كسى اجازه نیست واجبى را ترك كند و در انجام مستحبات به زحمت و مشقت بیفتد (یعنى در صورت مشقت داشتن نوافل ، ترك آن جایز است ).
(یا كمیل انج بولایتنا من ان یشركك الشیطان فى مالك و ولدك ) اى كمیل به وسیله ولایت و دوستى خود را نجات ده كه شیطان در مال و اولاد تو شركت نكند.
(یا كمیل ان ذنوبك اكثر من حسناتك و غفلتك اكثر من ذكرك و نعم الله علیك اكثر من عملك )
اى كمیل ! به تحقیق كه گناهان تو بیشتر از كارهاى نیك تو است و غفلت تو از یاد خدا بیشتر از ذكر و یاد خداست و نعمتهاى خدا بیش از عمل و كارهاى تو است .
(یا كمیل انك لا تخلو من نعم الله عندك و عافیته ایاك ، فلا تخل من تحمیده و تمجیده و تسبیحه و تقدیسه (و شكره ) و ذكره على كل حال ).
اى كمیل بیرون از نعمتهاى خدا نیستى ، در حالى كه عافیت را به تو عنایت كرده (یعنى سرآمد تمام نعمتها عافیت است ) بنابراین هیچگاه از حمد و تمجید و تسبیح و تقدیس و شكر گزارى و یاد او فارغ مباش (یعنى سلامت ، بدان واجد همه نعمتهاى خدا هستى بنابراین ، غفلت از سپاسگزارى او مكن و در همه حال به یاد او باش .
(یا كمیل لا تكونن من الذین قال الله (نسوالله نسیهم انفسهم ) و نسبهم الى الفسق فهم فاسقون ).
اى كمیل ! سعى كن از آنهائى نباشى كه خداى تعالى درباره آنها فرموده : (آنها خدا را فراموش كردند، پس خدا خودشان را از یاد خودشان برد) و نسبت فسق به آنها داد پس آنها فاسقند.
(یا كمیل لیس الشان ان تصلى و تصوم و تتصدق ، الشان ان تكون الصلاة بقلب نقى و عمل عندالله مرضى و خشوع سوى و انظر فیما تصلى و على ما تصلى ان لم یكن من وجهه وحله فلاقبول ).
اى كمیل ! كار (شاءن ) آن نیست كه نماز بخوانى و روزه بگیرى و صدقه دهى ؛ بلكه كار آنست كه نماز تو با قلب پاكیزه و كار خدا پسند و خشنوع كامل باشد و ببین در چه لباسى و بر چه زمین و فرشى نماز مى گزارى ؟ اگر از راه مشروع و حلال نیست نماز تو قبول نخواهد شد.
(یا كمیل اللسان ینزح من القلب و القلب یقوم بالغذاء فانظر فیما قلبك و جسمك فان لم یكن ذلك حلالا لم یقبل الله تسبیحك ولا شكرك ).
اى كمیل ! زبان آنچه مى گیرد و مى گوید، از دل است و دل انسان قوامش به غذا است .
ببین دل خود را به چه وسیله تغذیه مى كنى ؟ اگر از راه حلال نیست ، خداى تعالى تسبیح و ذكر ترا نمى پذیرد.
(یا كمیل افهم و اعلم انا لانرخص فى ترك اداء الامانة لاحد من الخلق ، فمن روى عنى فى ذلك رخصة فقد ابطل و اثم و جزاوه النار بما كذب ، اقسم لسمعت رسول الله (صلى الله علیه و آله ) یقول لى قبل وفاته بساعة مرارا ثلاثا: یا اباالحسن اءد (اء) الامانة الى البر و الفاجر فیما جل و قل حتى الخیط و المخیط.
اى كمیل بفهم و بدان ما كسى را از مردم در ترك امانتها رخصت نمى دهیم ، پس كسى كه از من نقل كند چنین رخصتى را بتحقیق بیهوده و گناه است و پاداش او آتش است به واسطه دروغى كه گفته . سوگند یاد مى كنم هر آینه شنیدم از پیغمبر اكرم ، یك ساعت قبل از وفاتش كه سه مرتبه فرمود: یا اباالحسن ! (كینه امیرالمؤ منین على (علیه السلام ) است ) امانت را به صاحبش رد كن ، خواه نیكوكار باشد یا بدكار، خواه امانت كوچك باشد یا بزرگ ولو یك رشته نخ باشد.
یا كمیل لاغز والا مع امام عادل ولا نفل الا نفل الا من امام فاضل اى كمیل ! جنگ وجهادى نیست مگر با امام عادل (یعنى با اذن و اجازه او) و استحبابى در نماز جماعت نیست مگر با امامى كه داراى فضیلت است (یعنى امام جماعت حتما باید یك مزیت به ماءموم داشته باشد).
یا كمیل لولم یظهر نبى و كان فى الارض مومن تقى لكان فى دعائه الى الله مخطئا او مصیبا، بل و الله مخطئا حتى ینصبه الله لذلك و یوهله له .
اى كمیل ! اگر پیامبرى روى زمین ظاهر نمى شد و در روى زمین یك مؤ من پرهیزكار مى بود، هر آینه در دعاى خود به سوى خدا یا خطاكار بود و یا به هدف رسیدن و مصیب بود. (بعد فرمود) بلى قسم به خدا خطاكار بود تا اینكه خداى تعالى براى شما یك پیامبر مى فرستاد و به مقام پیامبرى او را منصوب مى كرد و اهلبیت و شایستگى او را گواهى مى نمود.
یا كمیل الدین لله فلا یقبل الله من احد القیام به الا رسولا اونبیا اووصیا.
اى كمیل ! دین ، دین خداست . و خداوند قیام بر دین را از هیچ كس نمى پذیرد مگر از رسول یا نبى یا وصى باشد.
یا كمیل هى نبوة و رسالة و امامة و لیس بعد ذلك الاموالین متبعین او عامهین مبتدعین ، انما یتقبل الله من المتقین .
اى كمیل ! (رهبرى جامعه مسلمین به واسطه ) نبوت و رسالت و امامت است و غیر از اینها، یا ولایت از طرف امام دارند یا متحیر و بدعتگزار. بدرستى كه خداوند كارهاى نیك را از پرهیزكاران مى پذیرد.
یا كمیل ان الله كریم حلیم عظیم رحیم دلنا على اخلاقه و امر نابالا خذبها و حمل الناس علیها، فقد ادیناها غیر متخلفین و ارسلناها غیر منافقین و صدقناها غیر مكذبین و قبلناها غیر مرتابین .
اى كمیل ! خداى تعالى كریم و حلیم و عظیم و رحیم است خداوند دلالت كرده ما را به اخلاق و صفات خویش . امر كرده ما را كه اخلاق او را در خود پیاده كنیم و مردم را نیز وادار به آن اخلاق نمائیم . پس به تحقیق ما، این وظیفه را ادا نمودیم و بدون تخلف و دو روئى ، آن را به مردم رسانیدیم و بدون تكذیب احكام و دستورات الهى را تصدیق نمودیم و بدون شك و تردید آن را قبول كردیم .
(یا كمیل لست و الله متملقا حتى اطاع ولا ممنیا حتى لا اعصى ولا مائلا اطعام الاعراب حتى انحل امرة المومنین وادعى بها).
اى كمیل ! به خدا قسم ، من آن نیستم كه چاپلوسى كنم تا مرا اطاعت كنند. و این تمنا را ندارم كه با من مخالفت نكنند و رشوه به اعراب نمى دهم كه مرا امیرالمؤ منین بگویند.
توضیح آنكه این اوصافى را امیرالمؤ منین مى شمارد، اوصافى است كه در معاویه و معاویه صفتان وجود دارد چون معاویه گاهى نهایت چاپلوسى را مى كرد براى اغفال مردم و آرزوى او این بود كه مردم با آرمانهاى سیاسى او مخالفت نكنند.
(یا كمیل انما حظى من بدنیا زائلة مدبرة و نحظى باخرة باقیة ثابتة ).
اى كمیل ! كسانى كه از دنیا بهره و رشدند، بهره دنیا زوال پذیر وگول زننده است و بهره ما از آخرت ، باقى و ثابت است .
(یا كمیل ان كلا یصیر الى الاخرة والدى نرغب فیه منها رضى الله والدرجات العلى من الجنة التى یورتها من كان تقیا).
اى كمیل ! تمام مردم به سوى آخرت مى روند، ولى چیزى كه ما از آخرت مى خواهیم رضاى خدا و درجات عالیه بهشت است كه از خداى تعالى آن را به پرهیزكاران ارث مى دهد.
(یا كمیل من لایسكن الجنة فبشرة بعذاب الیم و خزى مقیم :
اى كمیل ! كسى كه ساكن بهشت نشد پس مژده او را به عذاب دردناك و پستى دائمى ).
(یا كمیل انا احمد الله على توفیقه و على كل حال اذا شئت فقم
اى كمیل ! من خداى را در هر حال سپاس مى گذارم بر توفیقى كه به من عنایت فرموده (سپس فرمود) اگر خواستى بروى برخیز یعنى وقت تمام شده كه این خود دستورى است درباره نظم در وقت و كارها).
سایت جامع سربازان اسلام
کمیل،دعای کمیل،دعا کمیل،کمیل خضاعی،کمیل کاوه،سخنان امام علی به کمیل،سخنان امام علی،سخن علی،کلمات قصار،کلمات قصار امام علی،سخنان امیرالمومنین،سخنان امیرالمومنین على علیه السلام به كمیل
